دکتر دانا

لثه چیست ؟

به مخاط پوشاننده دهان در نواحی دندانی ، «لثه» گفته می شود .

لثه سالم چه خصوصیاتی باید داشته باشد ؟

لثه سالم لبه های کارد مانند دو کپه ای با یک بخش جلویی سفت منقوطی است و باید سفت و چسبیده به استخوان باشد . در سفید پوستان به رنگ صورتی و در سیاه پوستان، آسیایی ها و آفریقایی ها غالباً لثه پیگمانته (لکه های قهوه ای ) می باشد .

بافت های اطراف دندان ( Periodontal tissue ) چیست ؟

به مجموعه ساختمانی متشکل از لثه ، استخوان ناحیه دندانی ، الیاف نگهدارنده سمان که سطح ریشه را پوشانده است گفته می شود .

وظیفه بافت های اطراف دندان چیست ؟

این بافت ها وظیفه تغذیه و نگهداری دندان ها در حفره استخوان را به عهده دارند .  

پلاک میکروبی چیست ؟

به لایه بیرنگ و چسبیده که از تجمع میکروب های دهان بر روی دندان تشکیل می شود گفته می شود. که حاوی مقادیری از خرده های غذایی نیز می باشد . هنگامی که با ناخن بر روی دندان می کشیم این لایه نازک در زیر ناخن مشاهده می شود که با شستشو برطرف نخواهد شد ، ولی با مسواک زدن دقیق و استفاده از نخ دندان برطرف می شود .

 

جزء اصلی یک پلاک چیست ؟

تقریب%95 - %90 از وزن مرطوب پلاک ، باکتری است . %5 - %10 سلول ها خود مشخص و یون های معدنی و ماتریکس آلی و ارگانیک می باشند .

جرم ( Calculus ) چیست ؟

یک پلاک مینیرالیزه است و از قرار گرفتن پلاک در محلول فوق اشباع کلسیم و فسفات بزاقی حاصل می شود . جرم با مسواک زدن برطرف نمی شود و باید توسط دندانپزشک درمان گردد .

چرا جرم تیره است ؟

پس از این که پلاک به کالکولوس تبدیل شد پاسخ التهابی ایجاد می شود و خونریزی موضعی رخ  می دهد ، گلبول های قرمز به جرم متصل و باعث ایجاد منفذ در جرم  می شوند و به علت همولیزه ، رنگ های ناشی از هموگلوبین و آهن باعث رنگی شدن جرم می شوند .

چه هنگام لثه را ملتهب می نامند ؟

نکته اصلی «وجود التهاب» است ، بنابراین علائم اصلی التهاب یعنی گرمی ، قرمزی ، تورم و دردناکی وجود دارد . حدود لثه برآمده و به رنگ قرمز و متورم می باشد و غالباً لثه ها یک حالت لوله ای پیدا می کنند .

علائم بیماری آماس لثه چیست ؟

1- هنگام مسواک زدن لثه خونریزی می نماید .

2- رنگ لثه که در حالت طبیعی صورتی کم رنگ می باشد به قرمز یا قرمز به آبی تغییر می کند .

3- لثه از دندان جدا شده و دیگر چسبیده نمی باشد .

4- لثه ملتهب شده و شیار بین لثه و دندان عمیق می شود (Pocket ) .

5- دهان بسیار بوی بد و طعم بد می دهد .

6- در مراحل اول عموماً بدون درد می باشد .

7- در معاینات رادیوگرافی تحلیل استخوان مشاهده نمی شود .

علائم بیماری های پریودنتال چیست ؟

بر خلاف نظرات مرسوم که علت را اوکلوزال تروما ، کمبود ویتامین و ... می دانند ، علت اصلی «پلاک باکتریال» است ، به ویژه گرم منفی ( نوعی از باکتری) در این زمینه نقش عمده دارد .    

علائم ژنژویت حاد ( ANUG ) چیست ؟

یک عفونت مکرر حاد لثهای است ،که با نکروز پاپیلا ( که سبب تورم لثه می شود ) ، خونریزی خود به خودی ، درد و بوی بد مشخص می شود . تصور می شود بیماری با استرس در ارتباط است .

ژنژویت ضرورتاً مقدمه پریودنتیت نیست ، ژنژویت مزمن ممکن است مدت ها وجود داشته باشد ولی حالت پریودنتیت ایجاد نشود ولی علت تبدیل آن را می توان تاثیرات باکتری های پاتوژن و پاسخ    غیرطبیعی بیمار نام برد .

پاکت ( Pocket ) چیست ؟

اگر عمق شیار بین لثه و دندان که در مواقع طبیعی بین نیم( %5) تا یک میلی متر(1) می باشدو اگر عمیق تر شود پاکت نامیده می شود .

پریودنتیت ( پیوره ) چیست ؟

به بیماری های بافت نگهدارنده دندان گفته می شود و یکی از دلایل عمده از دست دادن دندان ها   می باشد .

 

علائم پریودنتیت چیست ؟

علائم پریودنتیت عبارت است از التهاب لثه به همراه خروج چرک ، بوی بد ، لق شدن یک یا چند دندان و تغییر حالت دندان ها وقتی آن ها را روی هم قرار  می دهید  فاصله بین دندان ها ، تحلیل لثه و درد مبهم یا خارش دار بین دندان ها احساس می شود .

ü     نکته :

این بیماری مسری نمی باشد ولی باید تا حد امکان فقط از وسایل شخصی خود استفاده نمائید .

علت بیماری لثه چیست ؟

پلاک میکروبی با ترشح مواد سمی به لثه آسیب می رساند . هر چه پلاک مدت طولانی تر بر روی دندان ها بماند مواد سمی بیشتری ترشح شده و آسیب بیشتری به لثه خواهد رسید و هنگامی که جرم تشکیل شود بیماری لثه نیز شدیدتر می شود .

پریودونتیت موضعی جوانان چیست ؟

تخریب پریودنتال در اولین مولارهای دائمی و دندان های قدامی دائمی محدود  می باشد علائم التهاب نسبت به شدت تخریب کمتر است به این بیماری که در جوانان رخ میدهد پریودونتیت جوانان گفته میشود.

آبسه پریو اندو ( Perio endo ) چیست ؟

ضایعه ای مرکب است که هم مسائل اندودونتیک و هم پریودنتال به طور همزمان در آن دیده می شود و در عین حال حساسیت به ضربه  و حساسیت عاجی از دیگر نشانه هااین بیماری میباشد و درمان ان شامل (Scaling ) و ( Root Planning ) و جراحی پریودنتال و درمان ریشه می باشد .

 

علل تحلیل لثه چیست ؟

علل عمده تحلیل لثه عبارتند از خراشیدگی ناشی از نخ دندان ، عادت خاص ، بیماری پریودنتال و ارتودنسی ( اگر باندها درست قرار داده نشده باشند ) .

جرم گیری ( Scaling ) چیست ؟

برداشتن رسوبات سخت و نرم ( پلاک و کالکولوس ) از سطح دندان را گویند .

تراشیدن سطوح ریشه ( Root Planning ) چیست ؟

عبارت است از صاف کردن سطوح ریشه با ابزارهایی به نام Scalar و Curet . در این عمل رسوبات اضافی و نیز سمنتوم مربوطه  به منظور رسیدن به اتصال بافت نرم برداشته می شوند .

کورتاژ ( Curettage ) چیست ؟

برداشتن پوشش حفره پریودنتال می باشد .

پیشگیری و درمان بیماری لثه :

- مسواک زدن مرتب و به روش صحیح ، نه تنها  باعث سلامت دندان ها می شود بلکه سلامت لثه را به همراه خواهد داشت .

- هنگامی که التهاب لثه رخ می دهد ، لثه در اثر مسواک زدن خونریزی می نماید و بیمار از ترس این که خونریزی ادامه پیدا نکند از مسواک زدن پرهیز می کند ، در صورتی که باید مسواک زدن با حوصله و به روش صحیحی که دندانپزشک مربوطه توصیه نموده انجام شود تا نتیجه رضایت بخشی به دست آید .  

- حتماً از نخ دندان روزی یک بار استفاده نمائید . البته استفاده از نخ دندان دارای اصولی است که باید آن را دانست ، در غیر این صورت بهتر است استفاده نشود ، زیرا خسارت وارد شده بیش از مزیت آن خواهد بود .

- استفاده از دهان شویه آب نمک : نمک را به مقدار نصف قاشق چایخوری در یک لیوان آب جوشیده ، حل کرده و بگذارید خنک شود و بعد از آن استفاده نمائید .

- ماساژ لثه بسیار مفید است و مسواک زدن روی سطح زبان نیز توصیه می شود .

- حتماً هر شش ماه به دندانپزشک مراجعه نمائید ، تا اگر نیاز باشد جرم گیری انجام شود .

بعضی از بیماران به علت دارا بودن غدد بزاقی با ویژگی های خاص از نظر میزان ترشح و نوع ترکیب ، بسیار مستعد به تشکیل جرم هستند و باید توجه بیشتری به سلامت خود داشته باشند .

ü     نکاتی که در مورد جرم گیری باید بدانید :

جرم گیری توسط دستگاه های پیشرفته تا ساده ترین آن ها که قلم های دستی می باشد انجام می گیرد و استفاده از این ابزارها هیچ ضرری برای سلامت دندان ندارد چون این دستگاه ها حرکات لرزشی دارند و قادر به تراشیدن دندان نمی باشند هنگام جرم گیری آب فراوان به محیط کار می پاشند که باعث خنک شدن اسکلر (وسیله جرم گیری ) دندان شده و در ضمن محیط کار را تمیز می نمایند تا دندانپزشک در حین کار دید بهتری داشته باشد .

جرم خود عامل تجمع میکروب ها در محل بوده و نه تنها باعث آماس لثه و به وجود آمدن بیماری لثه می شود ، بلکه باعث پوسیدگی دندان ها نیز خواهد شد .

جرم به دلیل ضخامتی که دارد به مانند یک عایق حرارتی عمل می کند اما هنگامی که جرم گیری انجام می دهیم این لایه کاذب برداشته شده و احساس خالی شدن اطراف دندان و همچنین در ادامه آن سرما و گرما را هم احساس می کنیم و  این طور به نظر می آید که جرم گیری باعث این اتفاق شده است . این حس گذرا می باشد و به مرور از بین خواهد رفت .

بعد از جرم گیری و برداشتن جرم ، دندان ، نگهدارنده کاذب خود را که همان جرم بوده است از دست می دهد و در موقعیت فعلی اگر تحلیل استخوان داشته باشد کمی لق می شود که گاهاً بیمار تصور خواهد نمود که جرم گیری باعث آن شده است .  

درمان :

1- در مرحله اول با یک جرم گیری ساده می توان از بسیاری از حوادث آینده جلوگیری نمود .

2- در مرحله بعد Root Planning انجام می شود .

3- سپس Curettage بالا و پائین لثه به همراه بروساژ .

4- و در آخر جراحی .

جراحی شامل مراحل زیر است :

بعد از بی حسی منطقه مورد نظر، اقدام به برش لثه نموده و لثه را از استخوان جدا و سپس اقدام به برداشتن بافت های بیمار می نمائیم و فرم لثه و استخوان را تصحیح نموده و اگر تحلیل استخوان زیاد بود پیوند استخوان می دهیم و لثه جا به جا شده را به جای اولیه برگردانده و بخیه می زنیم ودر خاتمه کار ً پانسمان مخصوص جراحی لثه ، بر روی محل جراحی قرار می دهیم پانسمان جراحی به مدت یک هفته در سمت جراحی شده باید باقی بماند .

بدیهی است بیمار به علت این که قادر به تمیز کردن کالکولوس های زیر پاکت    نمی باشد لذا با عمل جراحی نه تنها تمام بیماری های پریودنتال رفع می گردد بلکه عمق پاکت به حداقل میزان خود خواهد رسید ، در نتیجه کنترل بهداشت دهان و دندان میسر می گردد .

 

مراقبت های لازم بعد از عمل جراحی چیست ؟

1- خمیر پانسمان جراحی تا چند ساعت اولیه بسیار نرم می باشد از دستکاری کردن با دست و زبان و مکیدن آن خودداری کنید .

2- داروهای تجویز شده را به طور کامل استفاده نمائید .

3- از فعالیت های شدید روزانه حداقل چند روز اول اجتناب نمائید .

4- بعد از عمل جراحی در سه الی چهار روز اول ، تورم طبیعی می باشد . برای کاهش تورم باید در 24 ساعت اولیه از کمپرس سرما و در 24 بعد اصلاً هیچ کمپرسی استفاده نشود و در 24 سوم کمپرس گرما نمود . (البته به اعتقاد بعضی دندانپزشکان روز اول کمپرس سرما و روز دوم کمپرس گرما بهتر است . )

5- احتمال خونریزی ، تب و لرز در 24 ساعت اولیه جراحی مسئله مهم و نگران کننده ای نمی باشد .

6- در روز اول جراحی از مایعات سرد و در روز بعد ازجراحی  غذاهای نرم استفاده کنید و جویدن را با طرف دیگر فک که پانسمان ندارد انجام دهید ، همچنین از خوردن و آشامیدن میوه های ترش که باعث تحریک لثه و دندان می شود پرهیز کنید .

7- سیگارکشیدن ممنوع می باشد .

8- روز اول از دهان شویه و مسواک استفاده نکنید .

9- بعد از برداشتن پانسمان و بخیه اگر هنگام مسواک زدن کمی خونریزی رخ دهد عادی است و تمیز کردن را به خاطر آن متوقف نکنید .

10- دندان بعد از جراحی کمی حساس می شود که به مرور این حساسیت از بین رفته و اگر برطرف نشود ، از خمیر دندان های حاوی فلوراید و دهان شویه های فلوراید دار استفاده شود .

 

مزیت درمان جراحی پریودنتال نسبت به درمان غیر جراحی کدام است ؟

مهم ترین دلیل ، دسترسی بهتر در این روش می باشد . با توجه به انجام جراحی و نمایان شدن ریشه ها ، کالکولوس راحت تر و کامل تر برداشته می شود و در ثانی بافت مرده پریودنتال کاملا برداشته می شود.

آیا جراحی پریودنتال عوارضی هم به همراه دارد ؟

هر گونه عمل جراحی که انجام شود با درد ، تب ، تورم ، عفونت و خونریزی همراه است . ضمناً تحلیل لثه ، پوسیدگی ریشه ای و حساسیت ریشه ها نیز ممکن است رخ دهد .

مهم ترین پارامتری که برای تعیین پیش آگهی دندان درگیر شده در بیماری پریودنتال به کار می رود : 

1- حرکت داشتن دندان

2- از بین رفتن اتصال

ü     نکات مهم برای خانم های باردار :

در دوران بارداری باکتری هایی هستند از دسته باکتریوئیدها ( Bacteroides ) که رنگدانه سیاه تولید می کنند ، این باکتری ها از هورمون استروئیدی برای متابولیسم خود استفاده می کنند و بنابراین دوران بارداری ، دوران انتخابی این باکتری هاست. بیمارانی که قرص های ضد بارداری خوراکی استفاده   می کنند و یا درمان استروئیدی دارند ( داروی: بیماران مبتلا به بیمارهای خود ایمنی مزمن ) نیز در معرض خطر ابتلا هستند .

چه زمانی برای درمان پریودنتال غیر حاد در یک خانم باردار مناسب است ؟

اصولاً سه ماهه دوم بارداری زمان مناسبی برای انجام بسیاری از اعمال دندانپزشکی است .

در خانم هایی که قرص ضد بارداری خوراکی مصرف می کنند نباید تتراسایکلین تجویز شود زیرا ممکن است سبب خونریزی غیر طبیعی در طی دوران قاعدگی شود .

خانم های باردارنیز  نباید تتراسایکلین مصرف نمایند ، زیرا تتراسایکلین اثرات خود را از طریق مهار سنتز پروتئین و ریبوزوم ها اعمال می کند ، این داروها از جفت عبور می کنند و سنتز پروتئین جنینی را مهار می کنند .

کدام محلول دهان شویه مؤثرترین روش برای کنترل پلاک باکتریال است ؟

لکوکونات کلر هگزین مؤثرترین دهان شویه برای کنترل پلاک باکتریال است . به ویژه از این جهت که پس از مصرف ،با بیشترین غلظت مؤثر در دهان باقی می ماند .

اما باید دانست که بعد از مدتی که از دهان شویه استفادهمکنیم ، باعث تیرگی زبان و تیرگی رنگ  دندان می شود ، اما جای نگرانی نیست و پس از پایان دوره درمان و عدم استفاده از این دارو ، با مسواک زدن این تیرگی کم کم از بین خواهد رفت .

علائم کلینیکی براکسیسم ( دندان قورچه ) چیست ؟

این علائم شامل نشانه های ( TMJ ) ، درد عضلات جونده صورت ، شکستگی دندان یا دندان های پر شده به تکرار ، فضای لیگمانی پریودنتال پهن (روی نمای رادیو گرافی) و علائم صورتی خاص است . هنگامی که علائم و نشانه های براکسیسم رخ دهد از محافظ کننده های دندانی هنگام شب      (Night guard ) استفاده می شود . 

مشخصات محافظ کننده دندان ( Night guard  ) چیست ؟

1- از جنس مواد اکریلیک سخت می باشد .

2- برای قرار گیری روی ماگزیلا مناسب باشد .

3- دندان های مندیبولار ( Mandibular ) را تحت کنترل داشته باشد .

4- استفاده از آن راحت ، آسان و قابل تحمل باشد .

ü     نکته قابل توجه :

هنگامی که از داروی مترونیدازول استفاده می کنید از مصرف الکل جداً خودداری کنید ، چرا که در غیر این صورت بیمار حالت ناخوشی شدید پیدا خواهد کرد . اصولاً بیماران نباید هیچ داروئی را با الکل مخلوط کنند .  

چه زمانی طول تاج را با عمل جراحی طویل می کنند ؟

زمانی که طول تاج از لحاظ کلینیکی برای عمل پر کردن دندان کافی نباشدبر طبق قاعده کلی باید 4میلی متر بین لبه تاج و تیغه استخوان فاصله وجود داشته باشدو اگر طول تاج از این حد کمتر باشد بیمار نیاز به این نوع جراحی خواهد داشت .

چه هنگام ریشه دندان قطع می شود ؟

این عمل فقط برای دندان های چند ریشه ای صورت می گیرد . عموماً این روش را می توان هنگامی که از لحاظ پریودنتال مشکلات یک ریشه منفرد شدید باشد انجام داد ، ملاحظات اندودنتیک و پروستیتیک نیز باید در نظر گرفته شوند .

فواید اصلی استفاده از لیزر برای روش های پریودنتال چیست ؟

1- برش استریل است .

2- لیزر عروق خونی را کوترایز می کند و در عین حال به علت حساسیت زدائی ریشه های عصبی ، درد پس از عمل کمتر خواهد بود .

چه داروهائی روی جریان بزاق تأثیر می گذارد ؟

بسیاری از داروها ممکن است روی جریان بزاقی تأثیر داشته باشند ، داروهای ضد افسردگی و ضد فشارخون بیشتر از همه احتمال چنین اثراتی را دارند ، کاهش جریان بزاق پاک کردن حفره دهان را کاهش و احتمال بیماری پریودنتال و پوسیدگی را افزایش می دهد .

اخیراً ارتباط بین سلامتی عمومی و دهان  به اثبات رسیده است که شامل بیماری های پریودنتال و بیماری های قلبی عروقی و تصلب شرائین  می باشد .

تئوری های متعددی برای بیان ارتباط بین بیماری پریودنتال و قلب بیان شده است .

یک تئوری بیان می کند که باکتری های دهان هنگامی که وارد جریان خون می شوند در رگ های خونی قلب به پلاک های چربی متصل شده و در تشکیل لخته خون شرکت می کنند .

رگ های آورنده خون به قلب که به علت ضخیم شدن دیواره ها بر اثر ساخته شدن پروتئین چربی حالت ارتجاعی خود را از دست داده اند هنگامی که لخته خون این رگ ها را مسدود می نماید دیگر اکسیژن و مواد غذائی به میزان کافی به قلب نمی رسانند که باعث حمله قلبی می گردد .

 این احتمال نیز وجود دارد که التهاب حاصل از بیماری های پریودنتال باعث افزایش ساخته شدن پلاک ها شده و سبب  التهاب رگ های خونی گردد .

تحقیقات بیانگر این موضوع است که افراد مبتلا به  بیماری پریودنتال ، دو برابر افرادی دارای لثه سالم هستند ، در خطر بیماری های قلبی می باشند .

افرادی که در معرض خطر بیماری قلبی هستند باید هنگام درمان لثه برای پیشگیری از صدمه دیدن قلب از آنتی بیوتیک قبل وبعداز درمان و استفاده نمایند .

بیماری های پریودنتال و حاملگی :

بیماری پریودنتال ارتباط مستقیم با کاهش وزن بچه و تولد زودرس آن دارد وحتی تولد زودرس را تا 7 برابر افزایش می دهد

 همچنین کودکان نارسی به دنیا می آیند که مبتلا به بیماری های قلبی ، مغزی و عقب ماندگی ذهنی و حتی کوری می باشند . برای کاهش چنین اثراتی می توان نکات زیر را رعایت نمود :

1- استفاده از مولتی ویتامین حاوی 400 میکرو گرم ویتامین B و فولیک اسید قبل واوایل حاملگی .

2- کنار گذاشتن سیگار .

3- مصرف دارو فقط به دستور پزشک .

4- رعایت رژیم غذایی مناسب .

5- رعایت کامل بهداشت دهان و دندان .

6- در سه ماهه اول حاملگی ، بهدلیل افزایش تغیرات هورمونی بمراتب حالت تهوع مادر خواهد داشت ، در چنین مواردی بعد از هر بار تهوع ، دهان را با آب شستشو داده و به دلیل دفعات مصرف غذا، استفاده مکرر از دهان شویه و مسواک توصیه می شود .

7- خطر مرگ و میر در بیماری پریودنتال بیشتر ازمرگ ومیر ناشی از استعمال دخانیات است .

آیا خمیر دندان به خصوصی برای بیماری های پریودنتال وجود دارد ؟

بله . جدیداً خمیر دندانی به نام پارودونتکس ( Parodontax ) به بازار معرفی شده است که به طور چشم گیری از بیماری های لثه جلوگیری می کند .

بیماری های پریودنتال و ارتباط آن با دیابت :

عفونت های حاد باکتریال و ویروسی می توانند سبب مقاومت به انسولین و اختلال در تنظیم قند خون شوند . مطالعات انجام شده در این رابطه ،  بیانگر این است که درمان مکانیکی و داروئی بیماری های پریودنتال و لثه می تواند باعث اثرات بسیار قابل توجهی در تنظیم قند خون بیماران دیابتی مبتلا به بیماری پریودنتال شود .

همچنین بیماری پریودنتال با سکته مغزی نیز در ارتباط است . در واقع بیماری پریودنتال یک عامل خطر ساز و مستقل از عوامل دیگر بیان شده است .

 

حساسیت دندانی حاصل از درمان لثه چگونه برطرف می شود ؟

اصولاً تا حد زیادی حساسیت برطرف خواهد شد و اگر کمی حساسیت باقی بماند می توان از خمیر دندان هایی که در ترکیب خود حاوی فلوراید ( حداقل ppm 1000 فلوراید که  بر روی جلد خمیر دندان مقدار فلوراید ذکر شده استفاده نمود .

آدامس زایلیتول ( Xylitol ) چیست ؟

زایلیتول نام یک آدامس نیست ، بلکه قند 5 کربنه طبیعی است . باکتری ها نمی توانند این قند را به مانند ساکرز متابولیزه کنند ، در نتیجه تعداد باکتری ها به سرعت کاهش یافته و این بسیار عالی         می باشد و می توان بعد از هر وعده غذایی تا 30 دقیقه آدامس بجویید .

آیا می دانیدکه دهان ما با 300 گونه باکتری همزیستی دارد ! حدوداً 2-3 گونه از آن ها ایجاد پوسیدگی می کنند ، پس لطفاً دست از خود درمانی برداشته و بدون تجویز پزشک دارو مصرف ننمائید .

 

مژده

ا ینجانب سعی بر این دارم که در پایان هر ماه نکاتی جدید به هین بخش اضافه نمایم پس به امید دیدار